פֿרעש

פֿון דוד בערגעלסאָנען

ראָבן שטייען אויף די פֿעלדער

צווישן זומפּן און יבשה,

שפּרינגען צווישן שוואַרצע קראָען

מיט געפּענטעט־קליינע פֿיסלעך

און זיי נאָגן

און זיי קלאָגן —

ראָבן האָבן קנאַפּ פּרנסה

דאָרט אין געגנט.

פֿון מאָרגנפֿרי ביז נאַכט און טונקל,

נאָר זיי וואַרפֿן ראָבן־בליקן

רעכטס, צום גרויסן שימלדיקן זומפּ,

און פֿאַרקאַרקען אים, פֿאַרקאַרקען

מיט תּרעומות פֿון אַנטוויינטן קינד.

*

און פֿאַרבײַ, אַזוי זיך,

גלאַט אַזוי

אין פֿאַרוועלקטן גראָזנגרוי

האָט אַ וועג זיך שטיל באַהאַלטן,

שטיל געדרימלט,

שטיל געשאָלטן

און פֿאַרוואַקסן ליגט אַזוי.

הערט, ווי ראָבן

נאָגן —

אַן אַלטער וועג

בײַם זוים פֿון זומפּ,

אַ שמאָלער וועג —

ר’פֿירט צום זומפּ —

ר’האָט פֿאַר קיינעם ניט קיין טרייסט.

*

יוירט דער זומפּ און יוירט.

אויסגעצויגן, מיט דרײַ עקן

נ’גאָרער ווײַט געבליבן שטעקן

און פֿאַרצויגן מיט זײַן גרינעם הײַטל,

און צעשפּרייט געלעגן מיט זײַן שטח

אינ’ם ווײַטן קאַנט,

און פֿאַרשוווּנדן אינעם ווײַטן

שמאָלן שפּעלטל

אינעם האָריזאָנט.

און געוואַכט אַלע נאַכט,

און געשראָקן הינט אין געגנט

מיט דעם גלאַנץ

פֿון זײַן געפֿרוירענער לבֿנה.

און פֿאַרטראַכט אַזוי געלעגן

מיט זײַן ביטול צו הינטס בילן

און מיט ווילן אײַנגעהערט זיך

ווי ס’קוואַקען, אייביק קוואַקען

זײַנע פֿרעש.

*

ז’אַלט דאָס קוואַקען אַלט —

טויזנטער מיט יאָרן!

און דער זומפּ — נאָך מער.

זײַן עקסטע ווײַט

האָט ווי געפֿרוירן

הימל דאָרט

געלעקט,

געמעקט

און נאָר אַ טאָרף־פֿאַבריק,

אַ חורבֿה דאָרט

אין ווײַטסטער ווײַט

אין זײַט,

אין נעפּלדיקער הייך

איר ריזן־קוימען

טיף פֿאַרשטעקט.

*

און געבליבן אַזוי הענגען

מיט פּוסטן פּלאָג,

מיט שטומען קלאָג

אויף וואַנדערער אַ מאָל

אין הויכע בלאָטע־שטיוול,

אויף אויסלענדער אַ פּאָר,

וואָס איין מאָל אין אַ יאָר

געבויט האָבן זי.

און אויסגעבראַכט זיך דאָ

אויף זומפּיק קאַלטן שויס

און ביטער דאָ געטראָפֿן,

און אומגליקלעך אַנטלאָפֿן.

ווער זײַנען זיי געווען? —

— רײַכע האָלענדער?

צי דײַטשן?

*

שטייט די טאָרף־פֿאַבריק אין וויסטן הפֿקר

יאָרן לאַנג געשלאָסן, פּוסט און הפֿקר,

ווי דאָס קוואַקען פֿון די פֿרעש.

דער זומפּ — ער יוירט:

זײַן הימל —

שמיל

און הינט, זיי בילן

נאַכט בײַ נאַכט פֿאַרגייען זיך

מיט שאַרפֿן פּיסק אַקעגן זומפּיקן לבֿנה־גלאַנץ

און בילן, בילן

ווי אויף אַ דולן

קעגן יעדן ווײַטסטן שאָרך,

קעגן יעדן מינדסטן האָרך,

אויפֿן נעקסטן אומבאַלעבטן גלאַנץ.

*

גלײַך ס’גנבֿעט זיך דאָרט איינער

אַן אומבאַוווּסטער איינער,

אַ נאַכטיקער אין קוקן, אַ שרעקלעכער אַזאַ!

אַ שומר אַ געניטער,

אַ בקי אין געוויטער,

אַן אַכזר און אַ היטער.

אַ שרעקלעכער אַזאַ!

גענענט ער אַלץ, גענענט ער,

נאַכט בײַ נאַכט אַלץ נענטער,

וואַרט ער אויס דאָ,

קוקט ער אויס דאָ,

מיט קאַלטן ווילן שטומען

גרייט ער זיך זײַן קומען.

*

יוירט דער זומפּ דאָרט, יוירט.

ווידמען זיך די פֿרעש און מערן,

קוואָקעס שרײַען און פֿאַרשווערן

און אַן אויג דאָרט איינס אַ וואַכס

קוקט אַהין פֿון אייביק־וואַך,

תּמיד ניכטער, תּמיד אָפֿן

קוקט עס אויס דאָ,

רעכנט אויס דאָ,

שפּיגלט אָפּ אין תּהום שוואַרצאַפּל

אַלץ וואָס האָט דאָ שוין געטראָפֿן. —

מעשׂיות, מעשׂיות זײַנען דאָ פֿאַרלאָפֿן!

— אַ פּריץ דאָ אַן אַדיר,

אַ שטיק עקשן, אַ שגעון,

וואָס אַהער פֿאַרטריבן גרויסע מחנות קנעכט,

און געגראָבן דאָ, גענישטערט

אין די טיפֿע יוירן־זומפּן, לאַנגע טעג און נעכט.

*

אַן ערדקענער אַ ווילד פֿרעמדער

האָט אַ מאָל דאָ שטום געבויערט,

שטום געגראָבן און געזוכט דאָ

אַזאַ בוימל, אַזאַ נעפֿט.

— געהער יונגע,

— געהער אַלטע,

מיט אויגן פֿרעמדע פֿאַרעקשנט קאַלטע

געבלאָנקעט האָבן וואָכן לאַנג דאָ

מיט וויסטן אויסזען

מיט ברודיק וועש.

*********************

אַלעס, אַלעס האָט פֿאַרשריגן —

ס’אַלטע קוואַקען פֿון די פֿרעש.